Nga Aïcha Liviana Messina

Informimi (apo keqinformimi) në rritje që qarkullon mbi të quajturin Coronavirus, po shkakton reagime kontradiktore, e ndoshta njëkohësisht jo fort të ndryshëm prej njëra-tjetrës: I pari është paniku, doemos është e vështirë të ikësh prej virusit, pastaj zbulojmë se as nuk ke ku të ikësh, nuk ka mbetur asnjë zonë e cila nuk është prekur nga infeksioni. Reagimi i dytë është indiferenca, ideja se ky virus është njësoj me gjithë virusët e tjerë dhe se paniku që prodhohet është thjesht sajesë e një strategjie shtetërore për të krijuar më shumë nënshtrim. Ndërkohë që të parët bien pre e frikës (qysh tash po mungojnë maskat higjienike në shumë prej farmacive të Santiagos!), të dytëve u duket se janë në surf majë një dallge, apo kaluar mbi ndonjë pony. Janë në një pozitë që i lejon të mos kenë frikë, të mos përkulen. Prej atje lart shohin Shtetin dhe “manipulimet e tij perverse”.

Por nëse qenka e qartë që virusi korona mund të krahasohet me një grip të thjeshtë, atëherë për çfarë na duhet ky debat e këto krahasime? Çfarë është një grip i thjeshtë në mjedisin e jetës politike? Mos bëhet fjalë për diçka më të rëndësishme se aq?

Në një shkëmbim letrash të publikuar në Itali por që është “viralizuar” dhe po qarkullon tashmë edhe në Kili, filozofët Giorgio Agamben dhe Jean-Luc Nancy janë marrë me këtë temë duke u përqendruar, me të drejtë, te marrëdhënia mes politikës dhe sëmundjes. Ndërkohë që i pari sheh tek viralizimi i panikut një manipulim nga ana e Shtetit për të shtrirë kontrollin tek individët, i dyti fokusohet te problemi i teknikës dhe marrëdhënies së saj me jetën (Nancy përkujton pa shumë zhurmë transplantin e zemrës, të cilin po të mos e kishte bërë nuk do të ishte sot gjallë, por që në kohën kur iu këshillua nga mjekët Agambeni i rekomandoi të mos e bënte, ndoshta për shkak të dyshimeve të tij ndaj teknologjisë). Po të largohemi pak prej letërkëmbimit shumë monumental mes të dyve, do të mund të thoshim se ndërkohë që për Agamben-in teknika i bindet projektit shtetëror që synon të nënshtrojë e të kontrollojë individët, për Nancy-në jeta është e pashkëputshme prej teknikës. Nëse ndjekim këtë linjën e dytë, të shtruarit e pyetjeve mbi shpejtësinë e përhapjes së virusit nuk do të thotë vetëm të nxisësh panik me qëllime politike, por edhe të kuptosh se politikja ka një pikëprerje me fundshmërinë (brishtësinë) e jetës, që është e pamendueshme pa artificialen, pa teknikën.

Duke u bazuar te këta terma zhvendosemi prej fokusimit të thjeshtë binar që vendos në njërën anë panikun “demokratik” (në kuptimin që është panik i shumicës) dhe në anën tjetër indiferencën aristokratike (sepse pak janë ata e ato që mund t´i lejojnë vetes të abstragojnë mbi këtë emocion e shqetësim të përgjithshëm). Apo thënë ndryshe, kundërvënien mes nënshtrimit ndaj kontrollit shtetëror, dhe veprimit heroik të rezistencës. Në fakt, me përgjigjen që Nancy ia jep Agamben-it shohim se problemi nuk qëndron se a është ky virus ndryshe nga të tjerët apo jo por te fakti se jeta nuk është e konceptueshme pa komunitetin dhe pa teknikën. Jemi gjithnjë duke hyrë në marrëdhënie me të tjerët, e doemos gjithnjë i nënshtrohemi ndonjë forme të kontrollit. Gjithnjë jemi në dorën e dikujt. S´ka dorë që mund të ndjejë, apo të shtrihet, pa qenë e prekur prej dikujt, apo pa e patur prekur dikë. Mirëpo, në të njëjtën kohë, gjithnjë mund t´i ikim kontrollit. Emancipimi prej pushtetit nuk është i mundur prej ndonjë pozicioni të jashtëm, heroik (ndonjë mendimi aristokratik), por prej vetë brishtiësisë së jetës e cila ka marrë formë në një shumësi institucionesh. Nëse sot neve nuk kemi frikë nga gripi, kjo ndodh vetëm për arsye se përballë tij nuk jemi vetëm! Marrëdhënia jonë me gripin nuk është marrëdhënie mes një subjekti e një objekti, ajo ka një histori, e përcaktuar prej marrëdhënies të pashkëputshme mes jetës, teknikës dhe komunitetit (ekziston vaksina për gripin, siç na përkujton Nancy). Ne mund të mos kemi frikë prej gripit në masën që politika është shenjues i marrëdhënies sonë me sëmundjen në përgjithësi. Ai për të cilën çdo gjë është njësoj, vepron a thua se sëmundja nuk është diçka doemos politike e historike, a thua se mendimtari kritik është subjekt i shkëputshëm prej së tërës. A thua se nuk ka ndjenja e se nuk është pjesë përbërëse e formave tona të jetës, pra edhe të politikës. Përveç kësaj, nuk ka rëndësi se a është apo jo virusi Korona si një grip, ajo që ka rëndësi është shenjuesi politik brenda të cilit mund të krijojmë marrëdhënie, mund të jetojmë sëmundjen dhe ta jetojmë së bashku. Nëse sot virusi Korona po shkakton panik, kjo ndodh për shkak se na mungon emri i ilaçit, pra na mungon shenjuesi politik. Kur virusi “viralizohet” me një shpejtësi të tillë, çështja nuk është më te vdekshmëria që ai shkakton (qoftë ajo dhe e barabartë me gripin e thjeshtë), por me mënyrën se si mund ta përballojmë shpejtësinë e infektimit brenda strukturave politike, burimeve dhe strukturave spitalore që kemi. Të sillesh sikur virusi Korona është një virus si çdo virus tjetër, është ta konceptosh veten si subjekt pa histori, si të lirë prej çdo dimensioni politik. Është ta konceptosh sëmundjen si një objekt të thjeshtë i cili ndoshta mundet e ndoshta jo, ta prekë jetën.

Por po të pohojmë karakterin e pashkëputshëm mes jetës dhe teknikës, apo dimensionin në vetvete politik të sëmundjes, a do të thotë që nuk duhet të bëjmë asgjë? A duhet thjesht t´i nënshtrohemi politikisht pushtetit?

Përkundrazi, shpejtësia e përhapjes së infeksionit, konteksti në të cilin u krijua ky infeksion (marrëdhënia mes shkencës dhe autoriteteve politike si dhe autoritarizmi politik në një vend të caktuar, pak rëndësi ka se ku), pafuqia e shteteve për ta parandaluar përhapjen e infeksionit dhe shpejtësinë e tij, na bën të kuptojmë se ajo që po përjetojmë sot është thjesht faqja e tjetër e globalizimit. Globalizimi nuk është, në fakt, thjesht shkëmbimi ekonomik, ai është edhe bashkë-ndarja e përvojave, e ndjenjave dhe të botës që e ndërtojmë së bashku (sepse bota është haptësia e së përbashkëtës). Globalizimi nuk është veç tregu i lirë, por edhe tejshkueshmëria e kufinjve, infektimi i pashmangshëm, një brishtësi e cila nuk është veç e sistemit, por edhe e jetës dhe e gjithçkaje që asaj i nevojitet (vetë globalizimi është një zgjatim i jetës). Kështu që, vetëm duke njohur dimensionin tashmë politik të sëmundjes, nën shenjën e një bote pashmangshmërisht të globalizuar, mund ta ngremë problemin e botës politike të cilën mund ta ndërtojmë me (dhe jo veç kundër) sëmundjes.


Për t´u vënë re është fakti se edhe sjelljet heroike e aristokratike, edhe politikat e panikut, riprodhojnë skemën e njëjtë: përpiqen ta eliminojnë sëmundjen, e jo ta shtrojnë si një çështje të përbashkët. Injorimi i virusit apo rënia në panik nënkuptojnë se mund (dhe duhet) që viruzi ose të refuzohet, ose të na i sundojë gjithë ndjenjat, brishtësitë, vuajtjet dhe frikën prej vuajtjeve. Pra nënkupton të mohohet ose të mos njihet e përbashkëta. (Është edhe më e dukshme e më e trishtë kjo, kur argumenti kundër politikës së panikut konsiston tek të thënit se virusi vret kryesisht personat në moshë të vjetër: një argument i tillë nuk pyet për jetën në pleqëri, e po ashtu nuk e vret mendjen se virusi po vret ata që nuk i kanë kushtet që të mjekohen, si dhe për faktin se ata persona do të vdesin të vetëm, pra në mënyrë çnjerëzore. Kjo logjikë fluturon përsipër ndjenjave, dhe nuk e kupton marrëdhënien mes atyre që vdesin me mënyrën si vdesin). Ta injorosh virusin do të thotë po ashtu të injorosh rolin që luan frika brenda bashkësisë dhe për bashkësinë. Nga ana tjetër, ta mendosh virusin si diçka që kërcënon e që krijon njëkohësisht jetën, gjithnjë në marrëdhënie me të tjerë, me teknikë, me institucione, është të shohësh te virusi synime që e tejkalojnë administrimin e frikës apo thjesht refuzimin e saj, pra sjelljet që pretendojnë ta dominojnë frikën. E themi këtë sepse dimensioni politik i sëmundjes nuk konsiston te eliminimi i ndjenjave (pra as te eliminimi i frikës), por te transformimi përmes ndjenjave i marrëdhënies sonë me frikën. Le të kujtojmë se për Hobbes-in, origjina e Shtetit nuk është frika nga vdekja, por frika nga vdekja e dhunshme. Ne e krijojmë veten tonë si qenie politike jo për shkak se nuk duam të vdesim (duke iu dorëzuar panikut të përgjithshëm, apo duke u bërë, aristokratikisht, të mbi-vdekshmit, ata që e shohin veten përmbi fundësinë), por për shkak se vënia në pyetje e fundësisë, për t´i dhënë kuptim vuajtjes, është e pafundme. Të kesh frikë prej vdekjes së dhunshme do të thotë të kesh frikë prej indiferencës përballë vdekjes. Nuk ka nevojë të kemi turp prej kësaj frike, sepse sigurisht që ajo ka virtyret e saj heuristike, politike, të cilat mbase nuk janë heroike, por do të na lejojnë të mendojmë edhe në mënyra të tjera demokracinë, në kontekstin e globalizimit.

Përktheu nga spanjishtja Arbër Zaimi